صدای صلح ایران در جهانی پرتنش

فتحی زاده(روزنامه‌نگار و تحلیلگر سیاسی) – سخنرانی دکتر مسعود پزشکیان در مجمع عمومی سازمان ملل را می‌توان نقطه عطفی در بازنمایی رویکرد جدید ایران در عرصه بین‌الملل دانست؛ رویکردی که بر محوریت صلح، چندجانبه‌گرایی و احترام به کرامت انسانی استوار است.

پزشکیان تلاش کرد ایران را از ورای تبلیغات سیاسی و فشارهای خارجی، به‌عنوان کشوری معرفی کند که نه‌تنها در پی کاهش تنش‌ها و پایان دادن به جنگ‌های ویرانگر است، بلکه ظرفیت فرهنگی و تاریخی خود را برای شکل‌دهی به نظمی عادلانه‌تر به کار خواهد گرفت.

او در این مسیر با اشاره به تلاش‌های ایران برای حمایت از روند صلح میان آذربایجان و ارمنستان و نیز دعوت به پایان دادن به جنگ اوکراین، نشان داد که تهران مایل است نقش فعال‌تری در حل‌وفصل بحران‌های بین‌المللی ایفا کند.

دعوت او به شنیدن یکدیگر به جای بلند کردن صداها نه صرفاً یک شعار، بلکه نقدی جدی بر فضای دوقطبی‌سازی و سیاست قدرت‌محور حاکم بر روابط بین‌الملل بود.

ایران در این چارچوب خود را در تقابل با یک‌جانبه‌گرایی معرفی می‌کند و در عوض بر همکاری‌های جمعی و نقش‌آفرینی نهادهای جهانی تکیه دارد؛ این موضع‌گیری، ضمن آنکه می‌تواند قدرت نرم ایران را در سطح جهانی ارتقا دهد، فرصت بازسازی اعتماد میان ایران و سایر بازیگران بین‌المللی را نیز فراهم می‌آورد.

در سطح منطقه‌ای، سخنان پزشکیان حاوی پیام روشن‌تری بود. او ایران را به‌عنوان کشوری معرفی کرد که بر همکاری با همسایگان و کشورهای اسلامی تأکید دارد و آماده است از دل بحران‌ها، فرصت‌هایی برای صلح و ثبات خلق کند.

این نگاه در شرایطی مطرح شد که بسیاری از کشورهای منطقه، از جمله قطر، ترکیه و امارات، در حال بازنگری در روابط خود با غرب و توجه بیشتر به همکاری‌های منطقه‌ای هستند. چنین شرایطی می‌تواند بستری فراهم کند که ایران با بهره‌گیری از دیپلماسی فعال و سرمایه‌گذاری در پروژه‌های مشترک، نقش محوری‌تری در آینده خاورمیانه ایفا کند.

بااین‌حال، نقاط ضعف و ابهاماتی نیز در این سخنرانی مشهود بود. عدم ارائه تصویری روشن از آینده برنامه هسته‌ای ایران و اهداف ایجابی آن، سکوت در قبال نحوه واکنش به بازگشت احتمالی تحریم‌های شورای امنیت و کمبود جزئیات در خصوص سازوکارهای عملی همکاری منطقه‌ای و جهانی، از جمله مواردی است که به این پیام صلح‌طلبانه رنگی از ابهام بخشید. با وجود این، پزشکیان تلاش کرد تصویری بسازد که در آن ایران همزمان هم ایستادگی در برابر زورگویی را حفظ می‌کند و هم در پی ارائه راهکارهایی برای صلح پایدار است.

سخنرانی رئیس‌جمهور ایران در سازمان ملل، بیش از هر چیز، کوششی برای فراتر رفتن از نقد گذشته و ترسیم نقشه‌راهی برای آینده بود. او با استناد به میراث فرهنگی ایران و ارزش‌های جهان‌شمول همچون سخن سعدی «بنی‌آدم اعضای یک پیکرند»، پیامی ارسال کرد که می‌تواند هم در سطح منطقه و هم در سطح جهانی پژواک یابد: دعوت به جهانی عادلانه‌تر، مبتنی بر همکاری، احترام متقابل و صلح پایدار؛ موفقیت این پیام اما در گرو آن است که ایران بتواند آن را از سطح نمادین به سطح عملی و اجرایی ارتقا دهد و در تعاملات خود با جهان، به‌ویژه همسایگان، سازوکارهای ملموس‌تری برای تحقق این چشم‌انداز عرضه کند.