ثبات بازار آهن زیر سایه بحران انرژی؛ فولاد در تنگنای برق و گاز

رشد ماهانه قیمت بسیاری از مصالح ساختمانی در مرداد متوقف شده و قیمت آهن‌آلات و سیمان از قله روزهای جنگ فاصله گرفته است؛ اما اظهارات مدیران کارخانه‌های فولاد ظفر و فولاد صنعت بناب درباره قطعی برق و کمبود نقدینگی نشان می‌دهد آرامش بازار آهن همچنان شکننده است.

بازار مصالح ساختمانی پس از ماه‌ها افزایش قیمت به ثبات نسبی رسیده است؛ ثباتی که بیش از آنکه نتیجه کاهش پایدار هزینه‌های تولید باشد، از فروکش‌کردن انتظارات جنگی، ثبات نسبی ارز و رکود تقاضای ساخت‌وساز ناشی می‌شود. در سوی دیگر بازار، کارخانه‌های تولید میلگرد و تیرآهن با محدودیت برق و گاز، افزایش هزینه انرژی و کمبود سرمایه در گردش دست‌وپنجه نرم می‌کنند؛ مشکلاتی که مدیران دو مجتمع بزرگ فولادی بناب نیز در نشست‌های روز خبرنگار بر آن تأکید کردند.

 

 

توقف رشد ماهانه قیمت مصالح ساختمانی

به گزارش گروه اقتصاد و مسکن، بررسی بازار ساخت‌وساز تهران و تعدادی از کلان‌شهرها نشان می‌دهد روند صعودی قیمت مصالح ساختمانی در مردادماه متوقف شده است. رصد قیمت برخی نهاده‌های پرمصرف ساختمانی نیز از رشد نزدیک به صفر قیمت‌ها در مقایسه با تیر حکایت دارد.

براساس گزارش دنیای اقتصاد، قیمت برخی مصالح مورد استفاده در مراحل ابتدایی ساختمان، به‌ویژه آهن‌آلات و سیمان، نسبت به میانه بهار حدود ۵ تا ۱۰ درصد کاهش پیدا کرده است. این عقب‌نشینی پس از افزایش شدید قیمت‌ها در دوره جنگ ۴۰ روزه اتفاق افتاده است.

با این حال، توقف تورم ماهانه به معنای کاهش هزینه ساخت نسبت به سال گذشته نیست. برآورد فعالان ساختمانی نشان می‌دهد هزینه احداث مسکن در تهران همچنان ۸۰ تا ۹۰ درصد بیشتر از مدت مشابه سال قبل است.

بنابراین، بازار ساخت‌وساز با «توقف رشد قیمت» مواجه شده است، نه بازگشت هزینه‌ها به سطوح گذشته.

 

 

چرا التهاب بازار مصالح کاهش یافت؟

پایان فضای روانی و نااطمینانی ایجادشده در دوره جنگ، یکی از عوامل اصلی کاهش التهاب بازار بوده است. در هفته‌های ابتدایی جنگ، بخشی از فروشندگان و واسطه‌های مصالح ساختمانی به‌دلیل نگرانی از آینده تولید، حمل‌ونقل و امکان جایگزینی کالا، فروش خود را محدود کردند یا موجودی انبارها را افزایش دادند. این رفتار به تشدید انتظارات تورمی و افزایش قیمت‌ها منجر شد.

با کاهش نگرانی‌های اولیه و بازگشت نسبی جریان عرضه، بخشی از افزایش قیمت ایجادشده در بازار تخلیه شد.

کاهش یا محدودشدن صادرات برخی محصولات ساختمانی و فولادی نیز موجب شده حجم بیشتری از کالا در بازار داخلی عرضه شود. افزایش عرضه داخلی در شرایط رکود معاملات، قدرت فروشندگان برای افزایش قیمت را کاهش داده است.

ثبات نسبی نرخ ارز نیز عامل دیگری است که از رشد قیمت تجهیزات تأسیساتی، شیرآلات، سیستم‌های سرمایشی و گرمایشی و مواد اولیه وابسته به واردات جلوگیری کرده است.

با این حال، عامل مهم دیگری در شکل‌گیری این آرامش وجود دارد: کاهش تقاضای واقعی.

 

 

رکود شروع پروژه‌های جدید، عامل پنهان کاهش قیمت آهن

حجم شروع پروژه‌های ساختمانی جدید کاهش یافته و بخش قابل‌توجهی از فعالیت سازندگان به تکمیل ساختمان‌های نیمه‌تمام اختصاص پیدا کرده است.

به همین دلیل، بازار مصالح مورد استفاده در مرحله شروع پروژه، از جمله میلگرد، تیرآهن و سیمان، با تقاضای ضعیف‌تری روبه‌روست. گزارش‌های میدانی نشان می‌دهد بعضی فروشندگان آهن‌آلات و ارائه‌دهندگان خدمات اجرای اسکلت، حاضر به ارائه تخفیف یا تهاتر مطالبات خود با واحدهای مسکونی شده‌اند.

در مقابل، تقاضا برای مصالح مربوط به مراحل تکمیل ساختمان، از جمله تجهیزات تأسیساتی، شیرآلات، کابینت، سنگ و تجهیزات بهداشتی همچنان بالاتر است. سازندگان پروژه‌های نیمه‌تمام تلاش می‌کنند با تکمیل سریع‌تر ساختمان، سرمایه قفل‌شده خود را آزاد کنند.

در نتیجه، کاهش قیمت یا افزایش تخفیف در بازار میلگرد و تیرآهن را نمی‌توان صرفاً نشانه بهبود شرایط تولید دانست. بخش مهمی از این وضعیت، نتیجه رکود ساخت‌وساز و کاهش قدرت خرید متقاضیان است.

 

 

هشدار مدیران فولاد ظفر و فولاد صنعت بناب درباره برق و نقدینگی

نشست‌های برگزارشده به مناسبت روز خبرنگار در مجتمع فولاد ظفر بناب و مجتمع فولاد صنعت بناب، تصویری میدانی از مشکلات کارخانه‌های تولیدکننده مقاطع فولادی ارائه کرد.

مجتمع فولاد صنعت بناب فعالیت خود را در نخستین فاز با نام «فولاد شاهین بناب» آغاز کرده و اکنون از تولیدکنندگان میلگرد، تیرآهن، نبشی، ناودانی، شمش و مفتول آلیاژی به شمار می‌رود.

در این نشست‌ها، شهریار فتحی، مدیرعامل مجتمع فولاد ظفر بناب و امین رفیعی، مدیرعامل مجتمع فولاد صنعت بناب، تأمین برق پایدار و دسترسی به نقدینگی و سرمایه در گردش را از مهم‌ترین چالش‌های پیش‌روی واحدهای فولادی عنوان کردند.

شهریار فتحی در نشست صمیمی با خبرنگاران شهرستان بناب، بزرگ‌ترین چالش کنونی فولاد ظفر را تأمین برق پایدار دانست. او با اشاره به کاهش سرعت فعالیت خطوط تولید در دوره جنگ و محدودیت‌های انرژی، بر ضرورت توجه ویژه مسئولان به تأمین برق واحدهای فولادی تأکید کرد.

براساس گزارش نشست روز خبرنگار فولاد ظفر بناب، این مجتمع با حدود یک‌هزار و ۲۰۰ نیروی کار، در دوران جنگ و پس از آن نیرویی تعدیل نکرده و صادرات محصولات خود به ۱۷ کشور را ادامه داده است. با این حال، حفظ اشتغال و تداوم تولید در شرایط قطعی برق، هزینه مالی قابل‌توجهی را به مجموعه تحمیل کرده است.

امین رفیعی، مدیرعامل مجتمع فولاد صنعت بناب نیز در آیین تجلیل از خبرنگاران، از محدودیت شدید برق در یک ماه گذشته و فشار آن بر خطوط تولید سخن گفت. به گفته او، مجتمع برای جلوگیری از توقف تولید، ناچار به تغییر برنامه تعمیرات، بازتنظیم شیفت‌های کاری و اصلاح راهبردهای عملیاتی شده است.

براساس گزارش رسمی مجتمع فولاد صنعت بناب، این مجموعه دارای ظرفیت اسمی ۲.۵ میلیون تن است و محدودیت انرژی، استفاده کامل از این ظرفیت را با مشکل مواجه کرده است.

گلایه مشترک مدیران این دو کارخانه از کمبود نقدینگی نیز نشان می‌دهد مشکلات صنعت فولاد تنها به برق و گاز محدود نیست. کارخانه‌ها باید در دوره توقف یا کاهش تولید، هزینه نیروی انسانی، تعمیرات، نگهداری تجهیزات، مواد اولیه، انرژی، حمل‌ونقل و تعهدات مالی خود را پرداخت کنند؛ در حالی که کاهش تقاضای بازار و طولانی‌شدن وصول مطالبات، جریان ورودی پول را محدود کرده است.

 

 

فشار هم‌زمان برق و نقدینگی بر قطب فولادی بناب

مشکلات مطرح‌شده از سوی مدیران فولاد ظفر و فولاد صنعت بناب، یک مسئله محدود به دو کارخانه نیست. بناب یکی از قطب‌های اصلی تولید مقاطع فولادی کشور محسوب می‌شود و براساس اعلام اداره صنعت، معدن و تجارت این شهرستان، حدود ۲۰ درصد محصولات فولادی ایران در این منطقه تولید می‌شود.

در یک نشست صنعتی دیگر در فولاد ظفر بناب نیز قطعی برق، افزایش هزینه انرژی، کمبود سرمایه در گردش، محدودیت صادرات و مهاجرت نیروی متخصص به‌عنوان مهم‌ترین موانع تولید مطرح شده بود. گزارش وضعیت واحدهای فولادی بناب نشان می‌دهد بیش از سه هزار نفر در مجتمع‌های فولادی این شهرستان مشغول به کار هستند.

در چنین شرایطی، هرگونه کاهش تولید در کارخانه‌های بناب تنها بر عملکرد یک بنگاه اثر نمی‌گذارد؛ بلکه می‌تواند عرضه میلگرد، تیرآهن و شمش فولادی، اشتغال منطقه و درآمدهای صادراتی را نیز تحت تأثیر قرار دهد.

 

 

تولیدکنندگان فولاد زیر فشار ناترازی انرژی

در سطح ملی نیز صنعت فولاد یکی از اصلی‌ترین قربانیان ناترازی برق و گاز است. محدودیت برق برای تولیدکنندگان میلگرد و تیرآهن فقط به کاهش ساعات فعالیت خط نورد محدود نمی‌شود. توقف‌های مکرر، هزینه راه‌اندازی مجدد، استهلاک تجهیزات، کاهش تولید شمش در واحدهای بالادستی و افزایش هزینه تأمین مواد اولیه را نیز به کارخانه‌ها تحمیل می‌کند.

در برخی مقاطع، محدودیت ۸۵ درصدی مصرف برق صنایع اعلام شده است. براساس گزارش ایرنا، نرخ برق صنایع فولادی نیز از هر کیلووات‌ساعت ۶ هزار و ۷۰۰ تومان در خرداد به ۸ هزار و ۴۰۰ تومان در تیر افزایش یافته است.

رئیس انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران، ارزش تولید از دست‌رفته این صنعت بر اثر محدودیت‌های انرژی در چهار تا پنج سال گذشته را حدود ۱۸ میلیارد دلار اعلام کرده است. به گفته او، متوسط سود شرکت‌های بزرگ فولادی نیز طی شش سال از ۳۳ درصد به حدود ۶ درصد کاهش یافته است.

 

 

جنگ چگونه بحران نقدینگی کارخانه‌ها را تشدید کرد؟

جنگ ۴۰ روزه علاوه بر خسارت به برخی واحدها و زیرساخت‌های صنعتی، صادرات و حمل‌ونقل محصولات معدنی و فولادی را نیز تحت تأثیر قرار داد. کاهش صادرات، محدودشدن مسیرهای حمل‌ونقل دریایی و افت درآمدهای ارزی، فشار بیشتری بر منابع مالی واحدهای تولیدی وارد کرد.

کاهش فروش در کنار تداوم هزینه‌های ثابت، نیاز کارخانه‌ها به سرمایه در گردش را افزایش داده است. در عین حال، محدودیت منابع بانکی، افزایش نرخ تأمین مالی و طولانی‌شدن وصول مطالبات باعث شده بعضی واحدها حتی در صورت دسترسی به مواد اولیه، برای حفظ سطح تولید با مشکل نقدینگی مواجه شوند.

برای کارخانه‌های تولید میلگرد و تیرآهن، بحران برق و نقدینگی یکدیگر را تشدید می‌کنند. قطعی برق تولید و درآمد را کاهش می‌دهد، اما هزینه‌های ثابت همچنان ادامه دارد. کمبود نقدینگی نیز توان کارخانه برای خرید مواد اولیه، تعمیر تجهیزات، اجرای نیروگاه اختصاصی و سرمایه‌گذاری در بهینه‌سازی مصرف انرژی را محدود می‌کند.

 

 

تناقض بازار؛ قیمت ثابت، هزینه تولید افزایشی

بازار آهن در شرایطی با ثبات یا کاهش محدود قیمت مواجه شده که هزینه و ریسک تولید کارخانه‌ها همچنان بالاست. دلیل این تناقض را باید در ضعف تقاضای ساختمانی جست‌وجو کرد.

کارخانه‌ها و فروشندگان فعلاً امکان انتقال کامل افزایش هزینه تولید به قیمت میلگرد و تیرآهن را ندارند؛ زیرا بازار ساخت‌وساز توان پذیرش قیمت‌های بالاتر را از دست داده است. در نتیجه، بخش مهمی از فشار هزینه در کاهش حاشیه سود تولیدکننده ظاهر می‌شود.

این وضعیت نمی‌تواند برای مدتی طولانی ادامه پیدا کند. اگر محدودیت انرژی تشدید شود یا کارخانه‌ها به‌دلیل کمبود نقدینگی ناچار به کاهش بیشتر تولید شوند، احتمال افت عرضه و بازگشت رشد قیمت آهن‌آلات افزایش پیدا می‌کند.

 

هزینه ساخت مسکن همچنان در سطح بالایی قرار دارد

برآورد سازندگان نشان می‌دهد هزینه ساخت هر مترمربع واحد مسکونی متعارف در تهران، با مصالح دارای کیفیت قابل قبول و بدون احتساب قیمت زمین، هزینه تأمین مالی و سود سازنده، بین ۶۰ تا ۷۰ میلیون تومان قرار دارد.

هزینه ساخت با حداقل سطح کیفیت نیز بیش از ۴۰ میلیون تومان برای هر مترمربع برآورد می‌شود. قیمت شیرآلات نسبت به سال گذشته بیش از دو برابر شده، سیمان حدود ۸۷ درصد افزایش یافته و برخی آهن‌آلات ساختمانی نیز رشد نزدیک به ۱۰۰ درصدی را تجربه کرده‌اند.

بنابراین، توقف تورم ماهانه مصالح هنوز نتوانسته افزایش سنگین هزینه ساخت در یک سال گذشته را جبران کند.

 

 

آرامش بازار آهن تا چه زمانی ادامه دارد؟

آینده قیمت مصالح ساختمانی و آهن‌آلات به سه متغیر اصلی وابسته است: نرخ ارز، وضعیت تأمین انرژی صنایع و میزان تقاضای واقعی ساخت‌وساز.

اگر نرخ ارز باثبات بماند، محدودیت برق کارخانه‌ها کاهش پیدا کند و رکود شروع پروژه‌های جدید ادامه یابد، بازار می‌تواند برای مدتی در محدوده فعلی باقی بماند. اما تشدید خاموشی صنایع، کاهش عرضه شمش و مقاطع فولادی، افزایش نرخ ارز یا بازگشت تقاضای ساختمانی می‌تواند تعادل موجود را برهم بزند.

رشد صفر ماهانه قیمت مصالح را باید یک توقف موقت در مسیر تورم ساخت‌وساز دانست، نه نشانه‌ای قطعی از کاهش پایدار هزینه‌ها. آرامش فعلی بازار آهن بر پایه تقاضای ضعیف شکل گرفته، در حالی که بحران برق، گاز و نقدینگی همچنان در پشت خطوط تولید ادامه دارد.

هشدارهای مدیران فولاد ظفر و فولاد صنعت بناب نیز تأیید می‌کند که بدون تأمین پایدار انرژی و سرمایه در گردش، ثبات قیمت میلگرد و تیرآهن دوام تضمین‌شده‌ای ندارد و احتمال شکل‌گیری موج جدید افزایش هزینه ساخت همچنان جدی است.