از صادرات فولاد تا تولید مشترک؛ مسیر تازه همکاری اقتصادی ایران و عراق

میز تجاری عراق در اتاق بازرگانی تبریز با حضور مسئولان اقتصادی استان، رایزنان بازرگانی ایران در بغداد و اربیل و فعالان بخش خصوصی برگزار شد؛ نشستی که در آن موانع حمل‌ونقل، مشکلات مالی، ضرورت سرمایه‌گذاری مشترک و راهکارهای افزایش سهم آذربایجان شرقی از بازار عراق مورد بررسی قرار گرفت.

فعالان اقتصادی آذربایجان شرقی در میز تجاری عراق بر ضرورت تغییر رویکرد تجارت با این کشور و حرکت از صادرات سنتی کالا به سمت سرمایه‌گذاری مشترک، تولید در بازار هدف و حضور پایدار در زنجیره اقتصادی عراق تأکید کردند.

در این نشست، مسئولان اقتصادی استان، رایزنان بازرگانی ایران در بغداد و اربیل، نمایندگان دستگاه‌های اجرایی و اعضای بخش خصوصی، مهم‌ترین چالش‌های تجارت با عراق و راهکارهای توسعه همکاری‌های اقتصادی را بررسی کردند.

حمل یکسره کالا؛ مهم‌ترین مطالبه صادرکنندگان

سهند شهبازی، مسئول امور بین‌الملل اتاق تبریز، با اشاره به بررسی مشکلات تجارت با عراق در جلسات گذشته اظهار کرد: یکی از مهم‌ترین چالش‌های فعالان اقتصادی، نبود امکان حمل یکسره کالا و الزام به تعویض کامیون در مرز عراق است که موجب افزایش هزینه و زمان صادرات می‌شود.

وی افزود: صادرات غیرمستقیم و فعالیت واسطه‌ای، نبود زیرساخت مناسب برای حضور تجار توانمند و کمبود خودروهای استاندارد حمل‌ونقل از دیگر موانع توسعه تجارت با عراق است.

شهبازی تأکید کرد: راه‌اندازی مسیرهای حمل‌ونقل مستقیم، توسعه ناوگان استاندارد و بررسی امکان برقراری پرواز مستقیم تبریز به بغداد و اربیل، از اقدامات ضروری برای تقویت جایگاه استان در بازار عراق است.

عراق در مسیر توسعه؛ فرصت حضور شرکت‌های ایرانی در پروژه‌های بزرگ

محمدرضا کریم‌زاده، رایزن بازرگانی ایران در بغداد، با اشاره به برنامه‌های توسعه‌ای عراق اظهار کرد: این کشور یک برنامه پنج‌ساله جامع تدوین کرده که می‌تواند نقشه راه مناسبی برای فعالان اقتصادی و سرمایه‌گذاران ایرانی باشد.

وی افزود: در مجمع سرمایه‌گذاری عراق، پروژه‌های مختلفی در حوزه‌های:

  • آموزش
  • بهداشت
  • صنعت
  • زیرساخت
  • نفت و گاز

برای سرمایه‌گذاری معرفی شده است.

کریم‌زاده با اشاره به توانمندی شرکت‌های ایرانی در حوزه فنی و مهندسی تصریح کرد: ظرفیت حضور شرکت‌های ایرانی در پروژه‌های عمرانی، راه‌سازی، نفت و گاز و همچنین ایجاد واحدهای تولیدی مشترک در عراق وجود دارد.

وی ادامه داد: انتقال بخشی از خطوط تولید به عراق می‌تواند ضمن دسترسی شرکت‌های ایرانی به بازار این کشور، امکان صادرات مجدد به سایر بازارهای منطقه را نیز فراهم کند.

حفظ بازار اقلیم کردستان نیازمند تولید مشترک است

آزاد برتنی، رایزن بازرگانی ایران در اربیل، با اشاره به اهمیت بازار اقلیم کردستان اظهار کرد: همکاری اقتصادی با این منطقه باید در دو محور فرصت‌های تجاری و سرمایه‌گذاری مشترک دنبال شود.

وی افزود: صادرات خدمات فنی و مهندسی، تولید مشترک، سرمایه‌گذاری صنعتی و گردشگری از مهم‌ترین حوزه‌های همکاری هستند.

برتنی با اشاره به آمار تجارت عراق گفت: عراق در سال ۲۰۲۴ حدود ۹۸ میلیارد دلار واردات و ۱۱۵ میلیارد دلار صادرات داشته که بخش عمده صادرات آن مربوط به نفت بوده است.

وی ادامه داد: در هشت ماهه سال جاری، صادرات ایران به عراق حدود ۶.۷ میلیارد دلار بوده که حدود ۴۳ درصد از صادرات کالایی ایران به عراق مربوط به اقلیم کردستان است.

فولاد و محصولات صنعتی در صدر صادرات ایران به اقلیم

رایزن بازرگانی ایران در اربیل گفت: مهم‌ترین کالاهای صادراتی ایران به اقلیم کردستان شامل:

  • شمش و میلگرد
  • محصولات آهنی
  • کاشی و سرامیک
  • محصولات پلاستیکی
  • لبنیات
  • تجهیزات سرمایشی
  • و شیرخشک بوده است.

وی هشدار داد: با توجه به سیاست حمایت از تولید داخلی در عراق و اقلیم کردستان، کالاهایی که امکان تولید داخلی آن‌ها فراهم شود، ممکن است با محدودیت یا افزایش تعرفه مواجه شوند؛ بنابراین ایران باید هرچه سریع‌تر به سمت تولید مشترک و انتقال بخشی از خطوط تولید حرکت کند.

آذربایجان شرقی؛ ظرفیت صنعتی برای حضور در بازار عراق

رحیم روایی، مدیرکل دفتر هماهنگی امور اقتصادی استانداری آذربایجان شرقی، با اشاره به ظرفیت‌های صنعتی استان اظهار کرد: آذربایجان شرقی با حدود ۵ هزار واحد تولیدی، بیش از ۷۰ شهرک و ناحیه صنعتی و توانمندی در حوزه‌هایی مانند قطعه‌سازی، ماشین‌آلات، صنایع غذایی، پتروشیمی، مصالح ساختمانی و کشاورزی، ظرفیت بالایی برای توسعه همکاری با عراق دارد.

وی افزود: وجود منطقه آزاد ارس، منطقه ویژه اقتصادی سهلان و زیرساخت‌های صنعتی استان، فرصت مناسبی برای تبدیل آذربایجان شرقی به یکی از محورهای همکاری اقتصادی ایران و عراق ایجاد کرده است.

روایی تأکید کرد: برای افزایش واقعی صادرات، مشکلات حمل‌ونقل، تبادلات مالی، ریسک دریافت مطالبات و تغییرات ناگهانی مقررات در عراق باید برطرف شود.

صادرات ۲۰۹ میلیون دلاری آذربایجان شرقی به عراق

علی‌اصغر عباس‌زاده، مدیرکل گمرک و ناظر گمرکات آذربایجان شرقی، از ثبت ۲۰۹ میلیون دلار صادرات به عراق در ۱۰ ماهه نخست سال خبر داد.

وی گفت: گمرک تبریز از نظر ارزش صادرات به عراق در رتبه نخست استان قرار دارد و منطقه ویژه اقتصادی سهلان نیز جایگاه دوم را به خود اختصاص داده است.

عباس‌زاده تأکید کرد: تولیدکنندگان برای ورود موفق به بازار عراق نیازمند اطلاعات دقیق درباره ساختار واردات، کالاهای پرتقاضا، الزامات قانونی و فرصت‌های سرمایه‌گذاری هستند.

منطقه آزاد ارس آماده تبدیل شدن به هاب صادراتی عراق

ابراهیم جلیلی، معاون توسعه اقتصادی و سرمایه‌گذاری منطقه آزاد ارس، با اشاره به ظرفیت‌های این منطقه اظهار کرد: روابط اقتصادی ایران و عراق باید از تجارت صرف کالا عبور کرده و به سمت همکاری‌های پایدار و زنجیره‌های ارزش مشترک حرکت کند.

وی افزود: منطقه آزاد ارس با برخورداری از زیرساخت‌های صنعتی، مزایای مالیاتی و دسترسی به بازارهای منطقه‌ای، می‌تواند به هاب تولید، فرآوری و صادرات مجدد کالا به عراق تبدیل شود.

نبود داوری مؤثر؛ یکی از چالش‌های تجارت ایران و عراق

محمد شاهین‌راد، دبیر میز تجاری عراق، با اشاره به مشکلات حقوقی فعالان اقتصادی گفت: نبود سازوکار داوری مؤثر میان ایران و عراق یکی از مشکلات جدی شرکت‌های ایرانی فعال در این بازار است.

وی پیشنهاد کرد: کنسولگری جمهوری اسلامی ایران بتواند در اختلافات میان شرکای ایرانی و عراقی نقش حمایتی و داوری ایفا کند تا از توقف فعالیت واحدهای تولیدی جلوگیری شود.

جمع‌بندی

بازار عراق همچنان یکی از مهم‌ترین مقاصد صادراتی ایران است، اما تجربه فعالان اقتصادی نشان می‌دهد حفظ و توسعه این بازار نیازمند عبور از مدل سنتی صادرات و حرکت به سمت سرمایه‌گذاری مشترک، تولید در کشور مقصد، حمل‌ونقل پایدار و دیپلماسی اقتصادی فعال است.

آذربایجان شرقی با توجه به ظرفیت صنعتی، نزدیکی جغرافیایی و زیرساخت‌های اقتصادی، می‌تواند سهم بیشتری از بازار عراق به دست آورد؛ مشروط بر اینکه موانع اجرایی و زیرساختی تجارت برطرف شود.